Við lestur á Mogganum í morgun rakst ég á grein eftir gamlan félaga sem ég tel að allir þurfi að lesa. Hvaða skoðun sem menn kunna að hafa, pólitískar eða aðrar þá er þetta leiðin út úr vanda þjóðarinnar. Að hugsa óhefðbundið og vinna saman.
Ég vona að Dóri taki það ekki illa upp þó að ég setji hér á þetta vefsvæði afrit af þessari grein hans.
Hugsum út fyrir rammann

Halldór Guðmundsson
Ef það er eitthvað sem liggur ljóst fyrir í okkar óreiðusamfélagi, þá er það sú staðreynd að komandi kjarasamningar verða með þeim erfiðustu sem menn hafa upplifað. Af hverju það er þarf ekki að útlista fyrir neinum. Því ríður á að leitað sé allra tiltækra leiða til þess að ná sátt sem skiptir fólk máli og unað verður við. Svigrúm langflestra fyrirtækja til launahækkana er mjög takmarkað en þau verða samt að axla sinn hlut, en svo er um fleiri. En hverjir fleiri geta axlað byrðar til þess að ná sátt? Að atvinnurekstrinum í landinu undanskildum þá hefur hingað til verið fáum öðrum til að dreifa en ríkisvaldinu, sem stundum hefur lagt gott til mála, svo hægt væri að loka kjarasamningum. Ríkisvaldinu er, eðli málsins samkvæmt, þröngur stakkur sniðinn, en samt verður að ætlast til aðkomu þess. Þeir aðrir sem nú verður að ætlast til að axli sinn hlut, til þess að ná ásættanlegri niðurstöðu, eru verkalýðsfélögin og launþegar sjálfir. Hugmyndir manna um þriggja ára nýja »þjóðarsátt« veit á gott, því slíkur tímabundinn samningur gefur færi á óhefðbundinni útfærslu við þessar erfiðu aðstæður. En þá vaknar spurningin: Hvernig geta launþegar sjálfir og verkalýðsfélögin komið að lausn kjarasamninga nú? Svarið er eftirfarandi: Launþegar samþykkja að 2 prósentustig af orlofi flytjist yfir í laun – sem launahækkun – í þrjú ár. Verkalýðsfélögin, sem eiga digra sjóði, geta lagt sitt af mörkum á þessu þriggja ára sáttatímabili. Til dæmis með því að flytja ½ prósentustig af sjúkrasjóðsframlagi yfir í laun. Félög í prentiðnaði, svo dæmi sé tekið, gætu flutt 1 prósentustig – sem nú fer í prenttæknisjóð – yfir í laun félagsmanna sinna. Og verkalýðsfélögin gætu stórlækkað eða fellt alveg niður félagsgjöld í þrjú ár, til þess að auka ráðstöfunarfé félagsmanna sinna.
Til þess að einfalda myndina, gæti dæmið litið einhvern veginn svona út: Atvinnureksturinn leggur til almenna 3% launahækkun. Launþegar færa til orlofsprósentu upp á 2% yfir í laun sín. Verkalýðsfélögin leggja til með tilfærslum 2% yfir til félagsmanna sinna. Ríkisvaldið leggur til með ýmsum hætti 2% – t.d. með lækkun á virðisauka- og tekjuskatti. Með þessu móti tækju allir höndum saman í þriggja ára átaki til að auka ráðstöfunarfé heimilanna eins og kostur er. Þessi leið hefur þann kost að hægt er að bakka bæði framlögum launþega sjálfra og verkalýðsfélaganna til fyrra horfs að þremur árum liðnum, að öllu leyti eða að hluta. Samfélaginu í dag má líkja við mann sem hefur lent í hjartastoppi og þarf rafstuð til að hrökkva í gang aftur. Líta má á framangreinda hugmynd sem hið nauðsynlega rafstuð. En súrefnið sem þarf til frambúðar er öflug aðkoma ríkisins til að hrinda í framkvæmd hinum stóru tækifærum þjóðarinnar í orkufrekum iðnaði, sjávarútvegi og hvers konar stórframkvæmdum. Það er algjör forsenda nauðsynlegs hagvaxtar. Því án umtalsverðs hagvaxtar á næstu árum er stór hætta á að endurreisn samfélagsins takist ekki. Stöndum myndarlega að málum og gerum það strax. Nú er vilji allt sem þarf.